---

OBNAVLJANJE BUNJEVAČKI EPSKI PESAMA GROKTALICA S KRAJA XX VIKA

 

Groktalice su lirsko – epske deseteračke narodne pisme koje se pivaje uzimanjom dubokog glasa iz grla, brez pratnje instrumenta. 

Bunjevci su ji doneli u Bačku doseljavanjom iz Like, Dalmatinske Zagore i Hercegovine tokom XVII vika. Izvorno su ji izvodili muškarci, dok u Bačkoj tu ulogu priuzimaje i žene. Pivaje se brez instrumentalne pratnje, dubokim glasom iz grla, tako su i dobile naziv: grleno pivanje (grohotom – grohte - grohotat) grohotanje – groktalice.

Groktalice su jedan od najvažniji kulturni dobara bački Bunjevaca, nematerijalnog kulturnog nasliđa u oblasti muzičke i usmene književne tradicije.

Danas, na očuvanju, prinošenju i izvođenju groktalica, bave se u KUD „Bunjevka” Subatica.

Groktalice su se počele gubit iz bunjevačke narodne tradicije sridinom XX vika.

Njeva obnova započinje s početka XXI vika, nuz pomoć sačuvanog audio snimka iz 1951. godine, u vlasništvu porodice Kuntić.

Da bi  konačno, tokom istraživanja vezano za  projekat - 1.  Panel konferencije 2012/13. godine pronašla podatak, odnosno isto tumačenje Balinta Vujkova u Pridgovoru njegove knjige „Hrvatske narodne pripovjetke – bunjevačke”.

Kazivanje Klare Vilov zabiluženo je u projektu - Terensko istraživanje „Poštivanje različitosti“ 2002. god. Centra za istraživanje muzike Balkana, Beograd.

Prilog 1:  Fotokopije – pridgovora knjige Balinta Vujkova „Hrvatske narodne pripovjetke – bunjevačke”

 

O groktalicama i njevom značaju, zabilužila sam i kazivanje Lize Prćić (1884-1980), Subatica, Somborski put, (stare teta Lize, rođake mog muža), u period 1995-1998. Teta Liza je bila narodni kazivač Ivi Prćiću i mnogim drugim sakupljačima bunjevačkog usmenog narodnog blaga.

Groktalice koje je ona pamtila i kazivala ko naše „bunjevačke starovinske pisme, zabilužene su u knjigi Ive Prćić „Bunjevačke narodne pisme”: „Virna ljuba” str: 145-147; „Majka i sestra” str: 175-177; „Smrt nesuđeni dragi” str: 246-248.

Prilog 2: Foto Liza Prćić

Početkom devedeseti godina prošlog vika, prve informacije konkretnije o groktalica dobijam od Mije Mandića mlađeg, ko i podatak da je njegov otac (Barnaba Mandić učitelj u Tavankutu) izvodio groktalice i da sigurno postoji snimak RTV Zagreba, snimljenu u Tavankutu sedamdeseti godina, di je on otpivo groktalicu.

Prilog br 3: Foto Barnaba Mandić

Prilog DVD - 05 - izdvojen snimak – Barnaba Mandić

U proliće 2002. godine samoinicijativno, uključila sam se ko saradnik terenskog istraživanja o Bunjevacima  u okviru projekta „Poštivanje različitosti“ pri Centru za istraživanje muzike Balkama iz Beograda sa studentima  muzičke umitnosti – Katedre za etnomuzikologiju Fakulteta muzičke umitnosti u Beogradu. Koordinatori  projekta bili su Aleksandra Marković, Ana Hofman, ko i saradnice Jelena Jelić, Nataša Bogovac, Milica Simić i Jovana Božić.

Rezultati  istraživanja o Bunjevcima s prostora Subatice, Sombora i Baje u Mađarskoj, prezentovani su u četvorodnevnom bogatom kulturnom programu od 21-24. novembra 2002. god. u Etnografskom muzeju u Beogradu.

U ovom istraživanju zabiluženo je, da se i najstariji ispitanici Bunjevci, slabo sićaje groktalica. Za naziv groktalice, većina pamti po izreki koja se koristila „Tako lipo piva ko da grokti“.

Prilog 4. (terensko istraživanje „Poštivanje različitosti“- dokumentacija od 4-1 do 4-5)

 

OBNAVLJANJE GROKTALICA U KUD „BUNJEVKA” SUBATICA
S POČETKA XXI VIKA

 

Na obnavljanju groktalica u KUD „Bunjevka” posebno se zalago Ivan Kuntić  (1951-2018), rukovodilac Odbora za bunjevačko muzičko narodno stvaralaštvo u KUD „Bunjevka”. Ko velik zaljubljenik bunjevačke baštine, finasiro je troškove rada muzičke sekcije – orkestra, solista, pivački grupa i hora u KUD „Bunjevka”.

Ko značajni kolekcionar bunjevački etnološki eksponata, posidovo je i „audio zapis” groktalica, snimljen 1951. godine u izvođenju Marije Vuković, rođene Gurinović (rođ. 1885. g.) iz Tavankuta).

U namiri, da se obnovi izvođenje bunjevački groktalica – u dogovoru sa prof. Draganom Nikolić, stručnim rukovodiocem hor-a KUD „Bunjevka” (danas-direktor muzičke škule u Subatici Dragana Nikolić Ristić),  urađena je analiza audio zapisa i elementi za izvođenje groktalica.

Na osnovu definisani parametara, Ivica Kuntić  svesrdno se angažovo i uspišno pronalazio etno pivače, koji adekvatno mogu izvodit groktalice.

Prilog DVD - 06 – audio zapis Marije Vuković 1951. g.

 

IZVOĐAČI GROKTALICA:

Tijana Stanković, 36 godina, žensko, dipl. teoretičar umitnosti, muzički urednik (emisije „Od zlata jabuka” Radio Beograd 2).

Tatjana Lazičić, 33 godine, žensko, dipl. ekonomista, nezaposlena, solista narodni pisama.

Katarina Novaković, 22 godine, žensko, student 4. godine Akademije umitnosti u Novom Sadu.

Stela Bukvić, 60. godina, žensko, dipl ekonomista, knjigovođa.

 

Do danas edukovano je desetak etno pivača koji virodostojno izvode groktalice. Nuz gore naveden značajan program, groktalice se izvode i na raznim manifestacijama i kulturnim priredbama.

 

Od 2013. god. KUD „Bunjevka”, u okviru projekta Panel konferencija „Usmeno narodno blago i tradicija bački Bunjevaca”, Inicijative za upis elemenata u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasliđa Republike Srbije (pridlozi za upis na Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasliđa čovičanstva UNESCO-a), bavi se obnavljanjom, očuvanjom i razvojom nemeterijalnog kulturnog nasliđa Bunjevaca, kako groktalica – tako i drugi elemenata NKN podunavski Bunjevaca.

 

NAJZNAČAJNIJA IZVOĐENJA GROKTALICA

Najznačajniji nastupi Tijane Stanković u izvođenju groktalice „Ohola divojka”:

Prvo javno izvođenje groktalica – na sceni - izvela je Tijana Stanković u okviru pozorišne pridstave „Bunjevačko divojačko prelo” po tekstu i režiji Kate Kuntić,  u izvođenju Amaterske dramske grupe KUD „Bunjevka” na XXXV Opštinskoj smotri amaterski dramski sigara u Bajmaku, 2002. godine. 

Stručni žiri dodilio je tri značajna priznanja:

- prva nagradu za kostimografiju.

- „Posebno priznanje za nigovanje narodni bunjevački običaja i tradicije”dodiljeno je autoru teksta i režiseru pridstave Kati Kuntić

- ko i priznanje za najbolju debitantsku grupu.

Prilog 5. (XXXV Opštinska smotra - novinski tekstovi i fotografije)

 

Prvo i najznačajnije pridstavljanje groktalica – bunjevački epski pesama, održano je pod nazivom „Bunjevci imaje prošlost” u okviru 5. „Festivala bunjevačkog narodnog stvaralaštva 2003”, u Varoškoj biblioteki u Subatici,  u organizaciji KUD „Bunjevka“.

Kroz književno narodno stvaralaštvo groktalice je pridstavila: mr Suzana Kujundžić Ostojić, kroz muzičko narodno stvaralaštvo groktalice su pridstavili – etnomuzikolozi, Aleksandra Marković i Ana Hofman iz Beograda i studenti etnomuzikologije, Jelena Jelić i Nataša Bogovac. Groktalicu „Ohola divojka“ izvela je Tijana Stanković, učenica muzičke škule u Subatici.

Prilog 6. (V Festival BNS / pozivnica, fotografije i novinski tekstovi)

Prilog DVD - 01/1  - izdvojen snimak - V Festival BNS, Subotica 2003.

Gost tribine vlč. Ivan Prćić

Groktalice su izvedene na 2. Etno festivalu rane i muzike Vojvodine „Poštivanje različitosti” održanom na štrandu u Novom Sadu, 2003. god. u organizaciji ADF-a i podršku Izvršnog vića APV i Varoši Novog Sada.

KUD „Bunjevka” pridstavila se sa tradicionalnim ilima. Folklorni ansambl izveo je običaj „Kraljice na Dove”. Pivačka grupa se pridstavila sa bunjevačkim izvornim pismama i etno pivanjem - groktalica.

Prilog 7. (Etno fest Vojvodine u NS -  Fotografije nastupa)

 

Opštinska smotra folklora u Subatici održana je u MKC „Nepker” 2005. godine.

Kroz takmičarski nastup KUD „Bunjevka” učestvovala je u četri oblasti takmičenja, sa:

spletom bunjevački sigara, Bunjevačkim bećarcima u oblasti besedništva, horom KUD „Bunjevka” i solistički nastup – sa groktalicama u izvođenju Tijane Stanković.

Hor KUD Bunjevka i etno pivanje- groktalice / plasirane na zonsku smotru, održane u Stanišiću.

 

Prilog 8. (Opštinska smotra folklore Nepker 2005 – Fotografije sa takmičenja)

Prilog DVD - 01/2 - izdvojen snimak - Opštinska smotra folklore, horova, besedništva – Subatica 2005.

 

Na koncertu „Tradicija naroda koji žive u Srbiji” u organizaciji Ministarstva za ljudska i manjinska prava Državne zajednice Srbije i Crne Gore, održane u Domu sindikata u Beogradu 23.11.2005. god, KUD „Bunjevka” pridstavila se u tri tačke:

• Groktalica „Ohola divojka” u izvođenju Tijana Stanković
• običaj „Kraljice na Dove” stručni rukovodilac Kristina Francišković
• splet bunjevački sigara, stručni rukovodilac Kristina Francišković

 

Prilog 9. (Dom Sindikata BG 2005 / pozivnica i fotografije sa koncerta)

Na Koncertu izvorni narodni pisama „Zagrokti mi il zapivaj bećarac”, u okviru „IX Festivala bunjevačkog narodnog stvaralaštva” u organizaciji KUD „Bunjevka” Subatica u Velikoj vićnici Varoške kuće, Subatica, 2007.

Prilog 10. (IX FBNS – Zagrokti il zapivaj bećarac 2007 / fotografija plakat i sa nastupa)

Prilog DVD - 01/3 – izdvojen snimak - IX Festival BNS Subatica 2007.

 

Na svičanoj Akademiji povodom obilužavanja bunjevačkog nacionalnog praznika „Dan Dužijance -15. avgust” u Velikoj vićnici Varoške kuće u Subatici, 2007.

Prilog 11. (Dan dužijance 2007 / fotografija sa akademije)

Prilog DVD- 01/ 4. - izdvojen snimak – Dan Dužijance 2007,

 

Najznačajniji nastupi Tatjane Lazičić u izvođenju groktalice „Bog kuša Tošu“:

Na Koncert u povodu promocije knjige „Muzička baština Bunjevaca“ autora Tamare Babić, u Velikoj vićnici Varoške kuće u Subatici 2010. god. u suorganizaciji KUD „Bunjevka“ i Bunjevačke matice.

Prilog DVD- 02/ 1. - izdvojen snimak/Koncert Muzička baština Bunjevaca, 2010.

 

Najznačajniji nastupi Stele Bukvić u izvođenju groktalice „Ženidba Vidak kapetana“.

U okviru manifestacije povodom obilužavanja bunjevačkog nacionalnog praznika „Dan Velikog prela – 2. februar“ u Restoranu Spartak u Subatici, 2014. g.

Prilog 12. (Veliko bunjevačko prelo, Subatica 2014. fotografija)

Prilog DVD- 03/ 1. - izdvojen snimak – Veliko bunjevačko prelo, Subatica 2014.

Ista groktalica izvedena je u okviru pozorišne pridstave „Zemlja naši pradidova“, po tekstu i režiji Kate Kuntić, u izvođenju Amaterske dramske grupe KUD „Bunjevka“. Premijera pridstave održana je u Narodnom pozorištu, scena Jadran u Subatici, 2016.

Groktalica „Ženidba Vidak kapetana” je osnova za izradu dramskog teksta pridstave

Prilog 13. (Fotomonografija  „Zemlja naši pradidova”  2017)

Prilog DVD - 03 / 2. - izdvojen snimak - pozorišna pridstava „Zemlja naši pradidova”, Subotica 2016.

Na XV „Festivalu bunjevačkog narodnog stvaralaštva 2016” u okviru istorijske tribine „330. godina od doseljavanja Bunjevaca u Bačku“ održane na Otvorenom univerzitetu u Subatici 2016.

Prilog 14. (XV FBNS - Pozivnica. Fotgrafije sa istorijske tribine 06.09.2016.)

Ista groktalica izvedena je u okviru manifestacije „Dani bunjevačke kulture u Novom Sadu“ u organizaciji BKC Novi Sad u Kulturnom centru Novog Sada, 2016.

Prilog 15. (Novi Sad, Stela B.  /  fotografije )

Prilog DVD- 03/ 3. - izdvojen snimak - Dani bunjevačke kulture, Novi Sad 2016.

 

Groktalicu „Ohola divojka” Katarina Novaković izvodila je na:

Otvaranju XIV „Festivala bunjevačkog narodnog stvaralaštva” u organizaciji KUD “Bunjevka” u Vestibilu Varoške kuće u Subatici 2015.g.

Prilog 16. ( XIV FBNS 2015. Katarina N: fotografije i flajer – dana 14.08.2014.u 19 h)

Prilog DVD-  04 / 4 izdvojen snimak XIV FBNS, Subatica 2015.

Subatica 2016.

Na III Panel konferenciji „Usmeno narodno blago i tradicija bački Bunjevaca” u okviru XIV FBNS 2015. g. – u organizaciji KUD „Bunjevka” u Plavoj sali Varoške kuće u Subatici 2015.

Prilog 17. (III Panel konferencija 2015 / fotografije / flajer – dana: 14.08.2014. u 11 h)

Prilog DVD- 04 / 3 izdvojen snimak III Panel konferencija, Subatica 2015.

foto: subotica.com

U okviru pozorišne pridstave „Zemlja naši pradidova“, po tekstu i režiji Kate Kuntić, u izvođenju Amaterske dramske grupe KUD „Bunjevka“ u Narodnom pozorištu, scena Jadran u Subatici, 2016.

Prilog 18: (pogledaj prilog 13 - Fotomonografija pozorišne pridstave „Zemlja naši pradidova” Kata Kuntić, Subatica, 2017. )

Prilog DVD - 04 / 1. - izdvojen snimak pozorišna pridstava Zemlja naši pradidova, Subatica 2016.

foto: subotica.com

U okviru manifestacije povodom Obilužavanje bunjevačkog nacionalnog praznika „Dan Dužijance - 15 avgust“ otvorena scena – na Varoškom trgu u Subatici 2019.

Prilog 19: (Dan Dužijance 2019.  / Fotografije i plakat )

Prilog DVD-04 / 2. - izdvojen snimak – „Dan Dužijance“ – Subatica 2019.

 

Do danas edukovano je desetak etno pivača, koji virodostojno izvode groktalice. Nuz gore navedeni značajni program, groktalice se izvode i na raznim manifestacijama i kulturnim priredbama.

Od 2013. god. KUD „Bunjevka”, u okviru projekta Panel konferencija „Usmeno narodno blago i tradicija bački Bunjevaca” Inicijative za upis elemenata u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasliđa Republike Srbije (pridlozi za upis na Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasliđa čovičanstva UNESCO-a), bavi se obnavljanjom, očuvanjom i razvojom nemeterijalnog kulturnog nasliđa Bunjevaca, kako groktalica, tako i drugi elemenata NKN podunavski Bunjevaca.

 

Kad su u pitanju izvođači posebno izdvajamo:

Tijana Stanković

36 godina, žensko, dipl. teoretičar umitnosti, Muzički urednik (emisije „Od zlata jabuka” Radio Beograd 2).

http://mediawavefestival.hu › ...1.  MAY (Wednesday) - EVENING PROGRAM :: TIJANA ...

Tijana Stanković (1984) je vokal i violinistkinja iz Srbije. Studirala je etnomuzikologiju u dirigovanju na doktorskom studiju Nice Fracile na Akademiji umitnosti u Novom Sadu, Srbija. Sarađivala je s mnogim eminentnim umitnicima improvizovane muzike, poput kompozitora i violiste, Szilarda Mezeia, kompozitora i violončelista Alberta Markosa, Nikolausa Gerszevskog, Joela Gripa, Nenada Markovića, Zsolta Soresa (Ahad), Ivana Čkonjevića itd. Trenutno svira i piva u Argu, impro projekat brez rebetika sa sidištom u Budimpešti, pivanje u Rođenicama (SRB), a trio a cappella narodne muzike, Hiperion Ensemble (RO); Improvizatorski orkestar Mezei Szilard, Beiond Tisza Ensemble, Identiti's Dream Kuartet; duo sa Zsoltom Sesom (Ahad) itd. Pola njezinog istraživačkog interesovanja uključuju vokalnu i instrumentalnu tradiciju Balkana, etnokoreologiju, improvizovanu i popularnu muziku.

Bunjevački i Lokalni mediji u Subatici redovno su izvištavali o svakom izvođenju bunjevački groktalica. RTV Vojvodina imala je više posebni priloga sa Tijanom Stanković vezano za izvođenje groktalica. (prilog u TV emisiji „Spektar” 2007)

 

Tatjana Lazičić

33 godine, žensko, dipl. ekonomista, solista narodni pisama.

Youtube:

Iz naseg Sokaka - Tatjana Lazicic / 28.12.2009.

TATJANA LAZIČIĆ POPOVIĆ - Blago tebi cvijet karanfile • 29.08.2019.  RTCG - Zvanični kanal.

 

Katarina Novaković

22 godine, žensko, student 4. godine Akademije umitnosti u Novom Sadu.

YouTube:

Katarina Novaković - Pisma anđelu (posvećeno Tijani Jurić 1999-2014)

Katarina Novaković - Ponovi za mnom - Pinkove Zvezde

Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world ... 24.03.2018. Отпремио/ла Pinkove Zvezde

 

Stela Bukvić

Dugogodišnji član dramske, literalne i muzičko-horske sekcija KUD „Bunjevka”. Završila muzičku škulu – odsik klavir. Pivanjom se bavi od ditinjstva ko član škulski i omladinski horova u Subatici. Poslidnji 20 godina nastupa ko član hora i pivački grupa KUD „Bunjevka”, u duetu sa solistom Tamarom Babić. (prilog 14 / foto)

Izvođač je groktalica – bunjevački epski pisama.

 

Poseban doprinos na obnavljanju groktalica - bunjevački epski pisama od nestajanja dali su porodica Kuntić i KUD „Bunjevka”.

 

DODATAK TEKSTU:

Prilozi u digitalnoj formi:

Prilog 1. DVD 04 / 2. (dvd snimci - Javno izvođenje groktalica)

Prilog 2. - od 1-19 (fotografije, novinski članici, plakati, flajeri, … Javno izvođenje groktalica)

KUD „Bunjevka“ nastaviće promovisat „Groktalice” putem izložbi, kolonija, radionica i drugi kulturni programa – manifestacija:

• Festivalu bunjevačkog narodnog stvaralaštva KUD „Bunjevka” od 1998. god.
• Etno izložbama na temu „Groktalica” KUD „Bunjevke” od 2000. god.
• Panel konferenciji „Usmeno narodno blago i tradicija bački Bunjevaca” od 2013. god.
• Manifestaciji „Noć muzeja” KUD „Bunjevka”
• Ko suorganizator, el gost tradicionalnim programima drugi organizatora u zemlji i inostranstvu (Mađarska, Bugarska, Austrija, Belorusija…):
• „Berbanskim danima” u organizaciji „Palić- Ludaš” doo
• „Složni mozaik Srbije“ Ministarstvo za ljudska i manjinski prava RS Beograd.
• Drugim programima i manifestacijama
• U TV emisijama RTV, RTS, TVSU, YuEco, ...

U pripremi je, tridesetogodišnji detaljan digitalizovan izvištaj KUD „Bunjevka“, Subatica.

U prilogu: Digitalna prezentacija kulturnog nasliđa bački Bunjevaca na temu „Groktalice”

 

Subatica, 14.12.2025.
Kata Kuntić